Η ομάδα του NSF–DOE Vera C. Rubin Observatory ανακοίνωσε στις 27 Οκτωβρίου 2026 την ανακάλυψη ενός υποψήφιου νάνου πλανήτη πέρα από την τροχιά του Πλούτωνα, που φέρει προς το παρόν την προσωρινή ονομασία 2026 ED138. Αν το μέγεθός του επιβεβαιωθεί, το ED138 θα γίνει το έκτο αναγνωρισμένο μέλος αυτής της σπάνιας κατηγορίας, μετά τους Πλούτωνα, Δήμητρα (Ceres), Έρις, Haumea και Makemake.
Μια ανακάλυψη μέσα από τα αρχεία του Rubin
Το ED138 δεν εντοπίστηκε σε πραγματικό χρόνο, αλλά κρυμμένο μέσα σε δεδομένα που το Rubin είχε ήδη καταγράψει. Ο αστρονόμος Matthew Holman, από το Center for Astrophysics | Harvard & Smithsonian, το βρήκε στις 13 Οκτωβρίου, περνώντας παλαιότερες παρατηρήσεις του τηλεσκοπίου μέσα από έναν κώδικα αναζήτησης που είχε αναπτύξει μαζί με τον Kevin Napier. Ο ίδιος περιέγραψε την πρώτη του αντίδραση ως «ενθουσιασμένη δυσπιστία», καθώς ένα σώμα σε τέτοιο μέγεθος και απόσταση είναι εξαιρετικά σπάνιο, και η πρώτη του σκέψη ήταν να ελέγξει αν υπήρχε σφάλμα στον κώδικα. Η ανακάλυψη ανακοινώθηκε επίσημα από το Minor Planet Center της Διεθνούς Αστρονομικής Ένωσης και παρουσιάστηκε από τον Holman και τον Mario Jurić, επικεφαλής επιστήμονα του Rubin για το Ηλιακό Σύστημα, στο 58ο ετήσιο συνέδριο της Division for Planetary Sciences στο Σπόκαν της Ουάσινγκτον.
46 αστρονομικές μονάδες και μέγεθος έως 1.500 χιλιόμετρα
Το 2026 ED138 βρίσκεται περίπου 46 αστρονομικές μονάδες από τον Ήλιο, πέρα από τον Πλούτωνα (περίπου 40 μονάδες κατά μέσο όρο) και τον Ποσειδώνα, γεγονός που το κατατάσσει στα διαστηρικά σώματα (trans-Neptunian objects). Η τροχιά του είναι κεκλιμένη περίπου 25 μοίρες ως προς το επίπεδο του Ηλιακού Συστήματος, χαρακτηριστικό των «hot-classical» TNO που υποδηλώνει ότι η βαρύτητα του Ποσειδώνα διατάραξε κάποτε την αρχική τροχιά του. Το Rubin το παρατήρησε 30 φορές σε 20 διαφορετικές νύχτες μεταξύ 4 Μαρτίου και 11 Ιουλίου 2026, ενώ αρχειακές εικόνες από την κάμερα DECam του τηλεσκοπίου Blanco, εντοπισμένες μέσω της υπηρεσίας ADAM Precovery του Asteroid Institute, επέκτειναν το ιστορικό παρατηρήσεων έως το 2016 —δηλαδή πάνω από μία δεκαετία τροχιακών δεδομένων. Με βάση την απόσταση, τη φωτεινότητα και την εκτιμώμενη ανακλαστικότητα της επιφάνειάς του, η ομάδα υπολογίζει διάμετρο μεταξύ 600 και 1.500 χιλιομέτρων. Παγωμένα σώματα αυτού του μεγέθους αναμένεται να έχουν σφαιρικό σχήμα λόγω της δικής τους βαρύτητας, το βασικό κριτήριο για να χαρακτηριστεί κάτι νάνος πλανήτης· για να επιβεβαιωθεί οριστικά, απαιτούνται υπέρυθρες παρατηρήσεις, πιθανότατα από το τηλεσκόπιο James Webb.
Γιατί κανείς δεν το είχε δει πριν
Το ED138 βρίσκεται οπτικά κοντά στο επίπεδο του Γαλαξία μας, μια πυκνοκατοικημένη από αστέρια περιοχή του ουρανού όπου παρόμοια σώματα συχνά χάνονται μέσα στο «θόρυβο» παλαιότερων ερευνών. Αυτό που έκανε τη διαφορά ήταν η συνεχής, επαναλαμβανόμενη κάλυψη του νότιου ουρανού από το Rubin και οι αλγόριθμοί του, που συνδυάζουν εκατομμύρια έως δισεκατομμύρια ξεχωριστές ανιχνεύσεις για να αναγνωρίσουν ποιες ανήκουν στο ίδιο κινούμενο σώμα. Ο Jurić σημείωσε ότι η ικανότητα του Rubin να «προ-ανακαλύπτει» αντικείμενα σε ήδη υπάρχοντα δεδομένα αλλάζει ριζικά την ταχύτητα με την οποία μπορεί να προσδιοριστεί μια τροχιά. Το εύρημα έρχεται λίγους μήνες μετά την επίσημη έναρξη, τον Ιούνιο του 2026, της δεκαετούς έρευνας Legacy Survey of Space and Time (LSST), στο πλαίσιο της οποίας η ομάδα είχε ήδη υποβάλει τον Απρίλιο πάνω από 11.000 νέους αστεροειδείς, ανάμεσά τους περίπου 380 νέα διαστηρικά σώματα, στο Minor Planet Center.
Η οπτική του Pulse of Greece
Το ενδιαφέρον στο ED138 δεν είναι μόνο ότι μπορεί να γίνει ο έκτος νάνος πλανήτης του Ηλιακού Συστήματος, αλλά το πώς βρέθηκε: όχι με μια νέα, στοχευμένη παρατήρηση, αλλά κρυμμένο μέσα σε δεδομένα που το ίδιο το Rubin είχε ήδη συγκεντρώσει μήνες πριν, περιμένοντας τον κατάλληλο κώδικα για να αναγνωριστεί. Αυτό δείχνει κάτι βαθύτερο για το πώς αλλάζει η αστρονομία τη δεκαετία που ξεκινά τώρα: από μεμονωμένες ανακαλύψεις σε μεμονωμένα τηλεσκόπια, σε συστηματική «ανασκαφή» τεραστίων αρχείων δεδομένων, όπου η επόμενη μεγάλη ανακάλυψη μπορεί να βρίσκεται ήδη αποθηκευμένη, απλά αδιάγνωστη. Με το Rubin να βρίσκεται μόλις στην αρχή μιας δεκαετούς καταγραφής του νότιου ουρανού, το ED138 μάλλον δεν θα είναι το τελευταίο σώμα αυτού του μεγέθους που θα αναδυθεί από τα αρχεία του.


