Μετά από 25 χρόνια διαπραγματεύσεων και παρά τις έντονες αντιθέσεις, η ΕΕ και η Mercosur πρόκειται να υπογράψουν μια ιστορική διατλαντική εμπορική συμφωνία το Σάββατο στην Παραγουάη, μια συμφωνία που θα μειώσει τους δασμούς σε ένα ευρύ φάσμα αγαθών, αλλά χρειάζεται ακόμη την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Οι συνομιλίες για μια ιστορική συμφωνία ελεύθερου εμπορίου μεταξύ της ΕE και τεσσάρων χωρών της Νότιας Αμερικής ξεκίνησαν πριν από τόσο καιρό που το ευρώ δεν κυκλοφορούσε καν, η Κίνα δεν είχε ακόμη ενταχθεί στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου και η Βενεζουέλα ήταν ακόμα ο κορυφαίος προμηθευτής πετρελαίου της Αμερικής.
Αλλά σε ένα εντελώς διαφορετικό γεωπολιτικό υπόβαθρο και ένα δύσκολο περιβάλλον -όπως είναι η αντίδραση από ισχυρά προστατευτικά λόμπι- η ΕΕ και η νοτιοαμερικανική συμμαχία, γνωστή ως Mercosur, αναμένεται να υπογράψουν επίσημα την εμπορική τους συμφωνία, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και ένα τέταρτο του αιώνα, αυτό το Σάββατο σε ειδική τελετή στην Παραγουάη.
Αυτή είναι η πρώτη σημαντική εμπορική συμφωνία για τη Mercosur, η οποία περιλαμβάνει τις δύο μεγαλύτερες οικονομίες της περιοχής, τη Βραζιλία και την Αργεντινή, μαζί με την Παραγουάη και την Ουρουγουάη. Η Βολιβία, το νεότερο μέλος, δεν συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις, αλλά μπορεί να προσχωρήσει στη συμφωνία τα επόμενα χρόνια. Η διατλαντική εμπορική συμφωνία -η οποία αίρει τους δασμούς σε προϊόντα που κυμαίνονται από αργεντίνικες μπριζόλες και βραζιλιάνικο χαλκό έως γερμανικά αυτοκίνητα και ιταλικό κρασί- πρέπει ακόμη να επικυρωθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Η σημασία της δημιουργίας μιας από τις μεγαλύτερες ζώνες ελεύθερου εμπορίου στον κόσμο — όπου κατοικούν περισσότεροι από 700 εκατομμύρια άνθρωποι και αντιστοιχεί στο ένα τέταρτο του παγκόσμιου ΑΕΠ — ενώ ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ αποσπά τις Ηνωμένες Πολιτείες από τη διεθνή οικονομία, δεν διαφεύγει από τους υπογράφοντες.
Για μια φορά, το θέμα δεν ειναι Τραμπ Vs Κίνας
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, χαιρέτισε την περασμένη εβδομάδα τη συμφωνία ως μια ισχυρή υποστήριξη της πολυμέρειας «ενώπιον ενός ολοένα και πιο εχθρικού και συναλλακτικού κόσμου». Ο πρόεδρος της Βραζιλίας, Λουίζ Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα την χαρακτήρισε ως μια σπάνια «νίκη για τον διάλογο, τη διαπραγμάτευση και τη συνεργασία».
Αυτή η νίκη έρχεται εις βάρος των ΗΠΑ και της Κίνας, λένε οι ειδικοί, καθώς ο Τραμπ διεκδικεί επιθετικά την αμερικανική εξουσία στην πλούσια σε πόρους περιοχή και το Πεκίνο χρησιμοποιεί το τεράστιο εμπόριο και τα δάνεια του για να χτίσει επιρροή.
Γάλλοι αγρότες διαδηλώνουν κατά της συμφωνίας
«Είναι ένα σημάδι ότι οι οικονομίες της Νότιας Αμερικής επιδιώκουν να απομακρυνθούν από αυτόν τον ανταγωνισμό μεγάλων δυνάμεων μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας», δήλωσε ο Lee Schlenker, ερευνητής στο πρόγραμμα Global South στο Quincy Institute for Responsible Statecraft, ένα think tank με έδρα την Ουάσινγκτον. «Δείχνει ότι η Νότια Αμερική μπορεί να συνεχίσει να επιδεικνύει τη δύναμή της στη διεθνή σφαίρα, να διαφοροποιεί τους εμπορικούς της εταίρους και να ασκεί ένα ορισμένο επίπεδο αυτονομίας που συχνά της αρνούνται».
Οι Νοτιοαμερικανοί κτηνοτρόφοι χαίρονται
Η συμφωνία παρέχει στα νοτιοαμερικανικά έθνη, γνωστά για την εύφορη γη τους και τους ειδικευμένους αγρότες τους, αυξημένη πρόσβαση με προνομιακό φορολογικό συντελεστή στην τεράστια αγορά γεωργικών προϊόντων της Ευρώπης. Στην Αργεντινή, οι εξαγωγείς πιστεύουν ότι θα εξοικονομήσουν δεκάδες εκατομμύρια δολάρια ετησίως χάρη στην άμεση κατάργηση, βάσει της συμφωνίας, ενός δασμού 20% στο μακροχρόνιο σύστημα ποσοστώσεων της ΕΕ για τις εισαγωγές κρέατος υψηλής ποιότητας.
Πρόκειται για μια σημαντική ανακάλυψη για την Αργεντινή, ένα έθνος που κυριαρχούνταν επί δεκαετίες από αριστερές λαϊκιστικές κυβερνήσεις που κρατούσαν την οικονομία κλειστή στον έξω κόσμο και έδιναν προτεραιότητα στην εγχώρια αγορά σε σημείο που να επιβάλλουν φόρους στις εξαγωγές αγροτικών προϊόντων για να διατηρήσουν χαμηλές τις τιμές των τροφίμων.
«Βρισκόμαστε εν μέσω μιας αλλαγής νοοτροπίας εδώ», δήλωσε ο Κάρλος Κολόμπο, πρόεδρος της αγοράς βοοειδών Cañuelas στην επαρχία του Μπουένος Άιρες, όπου πωλούνται καθημερινά πάνω από 12.000 βοοειδή, πολλά από τα οποία προορίζονται για την Ευρώπη και την Κίνα. «Η Αργεντινή έχει ανοίξει ξανά στον κόσμο».
Ο πρόεδρος της Αργεντινής Χαβιέρ Μιλέι μπορεί να είναι ο ισχυρότερος ιδεολογικός σύμμαχος του Τραμπ στη Λατινική Αμερική -συμμεριζόμενος την περιφρόνησή του για τα Ηνωμένα Έθνη και τη συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα- αλλά κανείς δεν μπορεί να αποκαλέσει τον ριζοσπαστικό φιλελεύθερο, υπέρμαχο του προστατευτισμού.
Στην αρχή χλεύασε την Mercosur, η οποία ήταν διαβόητα αργή, χαρακτηρίζοντάς την άσχετη και απείλησε να την εγκαταλείψει. Αλλά άλλαξε γνώμη αφότου συνειδητοποίησε τη δυνατότητα του μπλοκ να καταργήσει τους δασμούς και να μειώσει τη γραφειοκρατία στα τελωνεία. «Βλέπει αυτή τη συμφωνία ως έναν τρόπο αναζωογόνησης και επαναπροσδιορισμού της Mercosur», δήλωσε ο Marcelo Elizondo, Αργεντινός οικονομικός αναλυτής που ειδικεύεται στο διεθνές εμπόριο.
Ο «πυρετός» του ελεύθερου εμπορίου έχει επίσης μολύνει την εδώ και καιρό κλειστή οικονομία της Βραζιλίας. Η Apex, μια κρατική επενδυτική υπηρεσία της Βραζιλίας, εκτιμά ότι οι εξαγωγές γεωργικών προϊόντων με προορισμό την ΕΕ, όπως ο στιγμιαίος καφές, τα πουλερικά και ο χυμός πορτοκαλιού, θα αποφέρουν 7 δισεκατομμύρια δολάρια τα επόμενα χρόνια.
Παραχωρήσεις στο λόμπι των αγροτών της EE
Πιεσμένοι από τους περιβαλλοντικούς κανονισμούς και φοβούμενοι μια πλημμύρα φθηνών τροφίμων από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, οι αγρότες έχουν αποκλείσει αυτοκινητόδρομους και έχουν κατέβει στους δρόμους των ευρωπαϊκών πρωτευουσών σε μια έκρηξη οργής κατά της συμφωνίας.
Η ΕΕ έχει προσπαθήσει να κατευνάσει τις ανησυχίες τους κατά τη διάρκεια πολυετών διαπραγματεύσεων, προσθέτοντας στη συμφωνία μέτρα προστασίας του περιβάλλοντος και της καλής διαβίωσης των ζώων και επιβάλλοντας αυστηρές ποσοστώσεις για τις εξαγωγές κρέατος και ζάχαρης από τη Νότια Αμερική, ώστε να διασφαλιστεί ότι τα εγχώρια προϊόντα θα παραμείνουν ανταγωνιστικά.
Ακόμα κι έτσι, οι οργισμένοι αγρότες τελικά έπεισαν τη Γαλλία, την Πολωνία και μερικά άλλα κράτη να αντιταχθούν στη συμφωνία στην εσωτερική ψηφοφορία της περασμένης εβδομάδας στην ΕΕ, στερώντας από τους υποστηρικτές της συμφωνίας αυτό που ήλπιζαν ότι θα ήταν μια επίδειξη ενότητας. Η Ιταλία και άλλες γεωργικές δυνάμεις επανήλθαν μόνο αφού η ΕΕ προσέφερε στους αγρότες γενναιόδωρες επιδοτήσεις ύψους 52 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
«Είναι μια αρκετά μεγάλη δωροδοκία», δήλωσε ο Jacob Funk Kirkegaard, μη μόνιμος ανώτερος συνεργάτης στο Ινστιτούτο Peterson για τη Διεθνή Οικονομία. «Οι ηγέτες της ΕΕ αποφάσισαν ότι η συμφωνία είναι τόσο σημαντική αυτή τη στιγμή, που αξίζει τον κόπο».
«Αγελάδες για αυτοκίνητα»
Κάποιοι έχουν χαρακτηρίσει τη συμφωνία «αγελάδες για αυτοκίνητα», αντανακλώντας την αντίληψη ότι και η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία θα κερδίσει πολλά. Mε φόντο τον αυξανόμενο ανταγωνισμό με την Κίνα και τους υψηλούς δασμούς των ΗΠΑ , οι γερμανικοί γίγαντες της αυτοκινητοβιομηχανίας, όπως η Volkswagen και η BMW, είναι χαρούμενοι για τη συμφωνία, όπως και οι παραγωγοί στους ευρωπαϊκούς τομείς της φαρμακευτικής, των κατασκευών και των μηχανημάτων, που αποκτούν πρόσβαση σε εκατοντάδες εκατομμύρια περισσότερους καταναλωτές.
Οι ειδικοί λένε ότι η κατάργηση των δασμών 35% σε ανταλλακτικά αυτοκινήτων και αυτοκίνητα δίνει στους Ευρωπαίους βιομηχανικούς εξαγωγείς μια σπάνια ευκαιρία να ανακτήσουν το μερίδιο αγοράς τους στη Νότια Αμερική από φθηνότερους Κινέζους ανταγωνιστές.
«Η μη υπογραφή της συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών ΕΕ-Mercosur ενείχε τον κίνδυνο να ωθήσει τις οικονομίες της Λατινικής Αμερικής πιο κοντά στην τροχιά του Πεκίνου», δήλωσε η Agathe Demarais, ανώτερη πολιτική συνεργάτιδα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων. Αλλά πολλοί εξακολουθούν να κρατούν την ανάσα τους, έχοντας παρακολουθήσει τις διαπραγματεύσεις να προχωρούν άσκοπα για χρόνια μόνο και μόνο για να σκοντάψουν την τελευταία στιγμή.
