«Η Ελλάδα πρέπει να υιοθετήσει τον εμβολιασμό για την ευλογιά των αιγοπροβάτωνκαι να επιβάλλει αυστηρά μέτρα βιοασφάλειας» – παρά τη συστηματική καλλιέργεια αντίθετου κλίματος και εντυπώσεων από την πλευρά της κυβέρνησης, η θέση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) για το θέμα του εμβολιασμού των προβάτων σε Ελλάδα και Βουλγαρία, όπως καταγράφεται σεπρόσφατη επιστημονική της έκθεση,είναι σαφής.
Και μπορεί πράγματι η έκθεση να αναφέρει πως υπάρχουν σημαντικοί περιορισμοί στην αξιολόγησητου εμβολιασμού κατά της ευλογιάς αιγοπροβάτων στην Ελλάδα και πως απαιτούνται νέα δεδομένα και μοντέλαγια να βγει ασφαλές συμπέρασμα, παρόλα αυτά η επιμονή για τον εμβολιασμό παραμένει εκ μέρους της Ε.Ε. Επίσης, κατά τους κτηνοτρόφους και τους κτηνιάτρους, ο λόγος που δεν μπορεί να βγει ασφαλές συμπέρασμα είναι τα ψευδή και ανεπαρκή στοιχεία που έδωσε η χώρα μας στις ευρωπαϊκές αρχές στο πλαίσιο της έκθεσης.
Μαθηματικά μοντέλα με αιγοπρόβατα «φαντάσματα»
Καταρχάς, o αριθμός των προβάτων με βάση τον οποίο εργάστηκαν οι υπεύθυνοι της έκθεσης προκαλεί σκέψεις.
Η Ελλάδα δήλωσε στο πλαίσιο της έκθεσης πως η χώρα μας έχει 17.000.000 αιγοπρόβατα. Η τελευταία φορά που η Ελλάδα δήλωσε αυτό το στοιχείο ήταν το 2021, στη βάση του ΟΣΔΕ (η ψηφιακή βάση του ΟΠΕΚΕΠΕ). Για την ακρίβεια, ο αριθμός ήταν 16.064.663 αιγοπρόβατα. Η αναντιστοιχία αυτού του αριθμού -όπως δηλωνόταν στη βάση του ΟΠΕΚΕΠΕ- με τα στοιχεία της Eurostat, ήταν εμφανής ήδη από τότε . Σύμφωνα με την Eurostat, το ίδιο έτος (2021) στην Ελλάδα υπήρχαν 7.690.900 πρόβατα και 3.135.100 αίγες, συνολικά δηλαδή 10.826.000 αιγοπρόβατα.
Τρία χρόνια αργότερα και ενώ έχουν κάνει ήδη στη χώρα μας την εμφάνιση τους η πανώλη και η ευλογιά των προβάτων, σύμφωνα με τα οριστικά αποτελέσματα των Ερευνών Ζωικού Κεφαλαίου της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ) για το έτος 2024 (ανακοινώθηκαν τον Ιούνιο 2025), ο συνολικός πληθυσμός των αιγοπροβάτων στην Ελλάδα ανήλθε σε 10.350.915 ζώα.Το ίδιο έτος στον ΟΣΔΕ δηλώθηκαν 15.891.882 εκατομμύρια αιγοπρόβατα, τα οποία επιδοτήθηκαν από τον ΟΠΕΚΕΠΕ
«Μας προκαλεί εντύπωση πως η έκθεση της EFSAαναφέρει αυτόν τον εξωπραγματικό αριθμό αιγοπροβάτων» λέει στο in o Αργύρης Μπαϊραχτάρης, πρόεδρος του Συλλλόγου Κτηνοτρόφων Τυρνάβου.
Στην ερώτηση για ποιο λόγο η Ελλάδα προσκομίζει αυτό το ψευδές στοιχείο ο κ. Μπαϊραχτάρης -αλλά και όλοι όσοι μίλησαν στο πλαίσιο αυτού του ρεπορτάζ-σημειώνει πως: «Η κυβέρνηση δεν θέλει να αποκαλυφθεί σε όλο του το μέγεθος το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ με τα εικονικά βοσκοτόπια και τα εκατομμύρια ψευδώς δηλωμένα πρόβατα, ειδικά στην περιοχή της Κρήτης. Οι κτηνοτρόφοι που λαμβάνουμε την ενισχυμένη στήριξη, γνωρίζουμε πως σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων τα πρόβατα είναι 5.500.000 περίπου και όχι 13.000.000».
O Θωμάς Μόσχος είναι ο Τεχνικός Σύμβουλος του ΣΕΚ- Σύνδεσμος Ελληνικής Κτηνοτροφίας
Τι (πραγματικά) αναφέρει η έκθεση
Η Βασιλική Ζαφειροπούλου, αντιπρόεδρος της Πανελλήνιας Ενωσης Κτηνιάτρων Δημοσίων Υπαλλήλωντονίζει με τη σειρά της πως ο λόγος που η έκθεση της EFSA δεν μπορεί να καταλήξει σε πιο αναλυτικά και σαφή συμπεράσματα είναι γιατί, όπως λέει η ίδια:«τα στοιχεία που τους δίνουμε είναι αναξιόπιστα. Επισημαίνεται ότι υπάρχουν κενά στα στοιχεία με αποτέλεσμα να μην μπορούν να εξαχθούν ακριβή συμπεράσματα . Παρόλα αυτά, στο τέλος προτείνουν εμβολιασμό και αυξημένα μέτρα βιοασφάλειας».
Η κ. Ζαφειροπούλου επισημαίνει μερικά ενδεικτικά αποσπάσμα της έκθεσης της EFSA:
«Απαιτούνται λεπτομερή δεδομένα μετακίνησης ζώων για τη δημιουργία ενός πιο σύνθετου μοντέλου, το οποίο θα λαμβάνει υπόψιν τόσο τη δυναμική της νόσου εντός μιας κτηνοτροφικής εκμετάλλευσης όσο και την εξάπλωση μεταξύ των εκμεταλλεύσεων μέσω μετακινήσεων ζώων καθώς και μέσω τοπικής εξάπλωσης. {….}
Κατά συνέπεια, δεδομένου του επείγοντος χαρακτήρα του αιτήματος και του διαθέσιμου χρόνου, η αξιολόγηση των σεναρίων εμβολιασμού για την Ελλάδα βασίστηκε σε περιγραφική χωροχρονική ανάλυση των επιδημιολογικών δεδομένων. {…..}
Από την περιγραφική χωροχρονική ανάλυση, θα πρέπει να σημειωθούν δύο σημαντικές πτυχές των επιδημιών στην Ελλάδα: i) η εκτεταμένη γεωγραφική και χρονική κλίμακα των επιδημιών της ευλογιάς των προβάτων στην Ελλάδα και ii) οι πολλαπλές συρροές επιδημιών, πιθανώς λόγω μετακινήσεων ζώων σε μεγάλες αποστάσεις. Αυτό υποδηλώνει ότι θα πρέπει να προστεθούν πρόσθετα μέτρα ελέγχου (π.χ. εμβολιασμός) σε όσα ισχύουν σήμερα. Με βάση τα επιδημιολογικά στοιχεία, θα πρέπει να εξεταστεί μια πανεθνική εκστρατεία εμβολιασμούΕπιπλέον, μπορεί να θεωρηθεί ότι οι προσπάθειες εμβολιασμού θα πρέπει αρχικά να δώσουν προτεραιότητα στις δυτικές περιοχές για να σταματήσουν το προχωρημένο μέτωπο της νόσου, διατηρώντας τις περιοχές που δεν έχουν ακόμη πληγεί.
Στην Ελλάδα, η εκτεταμένη γεωγραφική και χρονική κλίμακα των επιδημιών του SGP και οι πολλαπλές επιδημικές συστάδες, πιθανώς λόγω μετακινήσεων ζώων σε μεγάλες αποστάσεις, υποδηλώνουν ότι θα πρέπει να εξεταστούν πρόσθετα μέτρα ελέγχου. Αυτό θα πρέπει να είναι ο εμβολιασμός με προτεραιότητα στις ήδη πληγείσες περιοχές, και ακόμη και η εξέταση μιας πανεθνικής εκστρατείας εμβολιασμού.
Η ευρεία γεωγραφική εξάπλωση και η επαναλαμβανόμενη εμφάνιση νέων εστιών μόλυνσης στην Ελλάδα υποδηλώνουν είτε συνεχιζόμενη μετάδοση σε μεγάλες αποστάσεις και πιθανή υποαναφορά των κρουσμάτων, είτε πολλαπλάανεξάρτητα συμβάντα σποράς, επιτρέποντας σε νέες επιδημίες να φουντώσουν σε απομακρυσμένες περιοχές και να επεκταθούν πρινεπιβληθεί αποτελεσματικός έλεγχος.{….}
Ειδικά στην Ελλάδα, αλλά και στη Βουλγαρία, ο συνδυασμός πυκνών πληθυσμών μικρών μηρυκαστικών, διασυνδεδεμένων συστημάτων παραγωγής και γειτνίασης με μια χώρα όπου ορισμένες μολυσματικές ασθένειες των ζώων είναι ενδημικές ( Τουρκία) δημιουργεί ένα εξαιρετικά ευνοϊκό περιβάλλον για την εισβολή, την εγκατάσταση και τη μετάδοση παθογόνων.
Αυτός ο αυξημένος και ειδικός για την περιοχή επιδημιολογικός κίνδυνος μπορεί να δικαιολογήσει την ανάγκη για γρήγορα εφαρμόσιμα ad hoc στοχευμένα μέτρα πρόληψης και ελέγχου. {….}
Οι μετακινήσεις των ζώων – τόσο οι εξουσιοδοτημένες όσο και οι ανεξέλεγκτες – μαζί με τις πολιτιστικές πρακτικές, τα κοινάβοσκοτόπια και τις δραστηριότητες στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην επιτάχυνση της μετάδοσης, ενώ η καθυστερημένηαναφορά και η χαμηλή αποδοχή των μέτρων ελέγχου εμπόδισαν περαιτέρω τον περιορισμό.
Παρά τα μέτρα ελέγχου που επιβλήθηκαν από την Ε.Ε, η ασθένεια συνέχισε να εξαπλώνεται, αποκαλύπτοντας κενά στηνεφαρμογή τους, στη βιοασφάλεια και τη διαχείριση των επιδημιών. Συνεπώς, θα πρέπει να εξεταστούν πρόσθετεςπαρεμβάσεις όπως στοχευμένες εκστρατείες εμβολιασμού για την υποστήριξη των προσπαθειών εξάλειψης».
Πηγή: Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων
Η συσκοτιστική δήλωση για «μη αδειοδοτημένα εμβόλια»
Τα «μη αδειοδοτημένα εμβόλια» είναι η σταθερή και πολύ επίμονη απάντηση που δίνουν εδώ και μήνες τα στελέχη της κυβέρνησης κάθε φορά που η συζήτηση φτάνει στον εμβολιασμό των προβάτων, είτε η ερώτηση γίνεται στη Βουλή, είτε την θέτουν οι ίδιοι οι κτηνοτρόφοι.
Είναι όμως έτσι;
Η κ. Ζαφειροπούλου σημειώνει πως με βάση τον εκτελεστικό μηχανισμό 361/2023 της Κομισιόν, υπάρχει ειδική διαδικασία έγκρισης ενός εμβολίου για τα νοσήματα της Λίστας Α (ανάμεσα σε αυτά και η ευλογιά των αιγοπροβάτων).
« Τα εμβόλια για την ευλογιά και υπάρχουν και είναι διαθέσιμα για την Ελλάδα, μας το έχουν ανακοινώσει εδώ και καιρό» τονίζει η κ. Ζαφειροπούλου και συνεχίζει:«όταν η Ελλάδα ενεργοποιήσει το αίτημα για χρήση τους, θα ξεκινήσει και η διαδικασία της έγκρισης των εμβολίων που έχουν δεσμευθεί για την Ελλάδα. Είναι καθαρά γραφειοκρατικό, διαδικαστικό το θέμα. Είναι συσκοτιστική η δήλωση πως μιλάμε για μη αδειοδοτημένα εμβόλια, πως οι Ευρωπαίοι μας προτρέπουν να κάνουμε μη αδειοδοτημένα εμβόλια».
Η κ. Ζαφειροπούλου θυμίζει σε αυτό το σημείο την περίπτωση του 2015, όταν η Ελλάδα είχε χτυπηθεί από την Οζώδη Δερματίτιδα των βοοειδών.
Περιγράφοντας τι συνέβη σε εκείνη την περίπτωση η κ. Ζαφειροπούλου λέει τα εξής:«Στις 26/8/2015 είχαμε την επιβεβαίωση της πρώτης εστία Οζώδους Δερματίτιδας στον Εβρο και σε ευρωπαϊκό έδαφος (μετά από αντίστοιχες εστίες στην ευρωπαϊκή Τουρκία). Η Οζώδης Δερματίτιδα είναι νόσημα της λίστας Α και επιβάλλονται αμέσως μέτρα “stamping out” (θανατώσεις, υγειονομικές ταφές και απολυμάνσεις). Ανήκει στην οικογένεια poxviridae όπως και ο ιός της ευλογιάς των αιγοπροβάτων με παρόμοια χαρακτηριστικά. Επειδή ο ιός εξαπλωνόταν, η Επιτροπή της ΕΕ επέβαλε εμβολιασμό στην Ελλάδα για να μην κινδυνεύσει η βοοτροφία στην Ευρώπη.
Δεδομένου ότι η η νόσος εισερχόταν για πρώτη φορά σε ευρωπαϊκό έδαφος, δεν υπήρχε εγκεκριμένο εμβόλιο. Υπήρχε όμως ζωντανό εξασθενημένο εμβόλιο με καλά αποτελέσματα στη Νότιο Αφρική. Ετσι, η Ελλάδα, μετά από έγκριση της Επιτροπής εισήγαγε και ενέκρινε το εμβόλιο με την κατ’ εξαίρεση διαδικασία που προβλέπει η ενωσιακή και εθνική ομοθεσία για την υγεία των ζώων. Ο εμβολιασμός ξεκίνησε στην Κεντρική Μακεδονία μόλις τρεις μήνες μετά τη είσοδο της ασθένειας. Με την ίδια ανωτέρω αναφερόμενη διαδικασία μπορεί να εγκριθεί εμβόλιο κατά της ευλογιάς.
Επιπλέον για τον ιό της Οζώδους Δερματίτιδας δεν υπήρχε η δυνατότητα διάκρισης των αντισωμάτων από το εμβόλιο από τα αντισώματα του φυσικού ιού. Παρόλα αυτά, ομάδα Ελλήνων επιστημόνων με την ομπρέλα της Κτηνιατρικής Σχολής ΑΠΘ ανέπτυξε τη μέθοδο διαφοροποίησης DIVA. Η ομάδα αυτή όχι μόνο δεν αξιοποιήθηκε και δεν προωθήθηκε αλλά σήμερα τα μέλη της απασχολούνται σε άσχετες θέσεις».
Οσο για τον λόγο που η ΕΕ δεν μας έχει επιβάλει ακόμα τον εμβολιασμό για την ευλογιά των αιγοπροβάτων, ενώ είχε δείξει πολύ μεγαλύτερη… ζέση με την Οζώδη Δερματίτιδα των βοοειδών, η κ. Ζαφειροπούλου δίνει την εξής ερμήνεια: «η αιγοπροβατροφία αφορά σε τόσο μεγάλο βαθμό μόνο την Ελλάδα. Σε μικρότερο βαθμό αφορά την Ισπανία, την Πορτογαλία, τη Γαλλία. Επί της ουσίας, η απειλή για τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες δεν είναι μεγάλη, διαφορετικά θα είχε γίνει ήδη παρέμβαση. Στα καθ’ημάς, η κυβέρνηση γνωρίζει πως οι αποδεκατισμένες κτηνιατρικές υπηρεσίες θα δυσκολευτούν πολύ να υποστηρίξουν τον εμβολιασμό των αιγοπροβάτων σε όλη τη χώρα. Κυρίως όμως η επιλογή του μαζικού εμβολιασμού θα αποκαλύψει τον πραγματικό αριθμό των αιγοπροβάτων στην Ελλάδα, με ο, τι συνέπειες θα έχει αυτό για τη χώρα μας».
Σιωπηρή αποδοχή του παράνομου εμβολιασμού
Σε κάθε περίπτωση, η άρνηση για υιοθέτηση του εμβολιασμού, προκαλεί ερωτήματα στους κτηνοτρόφους.
Στη συγκεκριμένη χρονική φάση, τα κρούσματα της ευλογιάς των προβάτων έχουν μειωθεί αισθητά με την ηγεσία του ΥΠΑΑΤ να αποδίδει τη μείωση στις χειμωνιάτικες καιρικές συνθήκες, οι οποίες δεν ευνοούν τη μετάδοση του ιού.
Οι κτηνοτρόφοι αλλά και οι μικροί τυροκόμοι οι οποίοι βλέπουν τα επαγγέλματα τους να «καταρρέουν», έχουν διαφορετική γνώμη.
Η Χριστίνα Ονάσογλου, γραμματέας της Ενωσης Τυροκόμων Λάρισας, λέει στο in τα εξής: «Μήπως η εξάπλωση των κρουσμάτων της ευλογιάς έχει ανακοπεί τελικά εξαιτίας των 1.000.000 παράνομων εμβολιασμών που έχουν γίνει, όπως με εντυπωσιακή άνεση για μια τόσο εξωφρενική δήλωση μας είπε σε συνέντευξη τύπου, ο πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τη διαχείριση της ευλογιάς, κ. Μπιλλίνης;Τί έγινε με αυτούς τους παράνομους εμβολιασμούς;Τι έκαναν για την αποτροπή τους στην κυβέρνηση;»
»Μήπως η κυβέρνηση έχει αποδεχτεί σιωπηρά τους παράνομους εμβολιασμούς αλλά δεν θέλει να τους υιοθετήσει και επίσημα; Την περίοδο του κορονοϊού, η κυβέρνηση προέτρεπε σε όλους τους τόνους τους πολίτες να εμβολιαστούν με ένα εμβόλιο το οποίο περνούσε από τις απαραίτητες διαδικασίες δοκιμών και έγκρισης με τη διαδικασία του κατεπείγοντος. Με μια επιδημία που απειλεί να ξεκληρίσει την ελληνική αιγοπροβατοτροφία είναι ακατανόητο γιατί δεν προχωράμε σε εμβολιασμό. Είναι ακατανόητο γιατί δεν το κάνουμε όταν τα επίσημα έγγραφα της Ε.Ε μας προτρέπουν να το πράξουμε. Είναι ακατονόητο γιατί δηλώνουμε αυτόν τον ανύπαρκτο αριθμό αιγοποβάτων. Είναι ακατανόητο γιατί επιμένουν πως τα εμβόλια είναι “μη αδειοδοτημένα”. Αν ζητήσεις εμβόλιο, παίρνεις και έγκριση. Υπάρχει διαθέσιμο και το pcr test που διαφοροποιεί ποιο πρόβατο νοσεί και ποιο είναι εμβολιασμένο».
Καλά πληροφορημένες πηγές του in.gr, λένε πως αυτό που συζητούν οι κτηνοτρόφοι του Κάμπου, αλλά και των υπόλοιπων περιοχών της Ελλάδας, είναι πως ο παράνομος εμβιολιασμός έχει υιοθετηθεί άτυπα από κτηνοτρόφους σε περιοχές όπου συνεργάζονται με μεγάλους παραγωγούς γάλακτος και φέτας. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, μια επίσημη υιοθέτηση του εμβολιασμού των προβάτων θα προκαλούσε πλήγμα στις εξαγωγές σε χώρες όπως η Αυστραλία, οι ΗΠΑ, ο Καναδάς και το Ηνωμένο Βασιλείο, ενώ παράλληλα θα έπρεπε και να διαπραγματευτούμε με την Ευρωπαϊκή Ενωση τη διατήρηση των εξαγωγών μας τηρώντας μέτρα. Ομως ο σιωπηρός παράνομος εμβολιασμός, είναι πιο ανώδυνος….. Οι ίδιες πληροφορίες θέλουν την τιμή κάθε παράνομης δόσης εμβολίου (με χώρα προέλευσης την Τουρκία) να κινείται από τα 4, 50 έως τα 6 ευρώ.
Τι αναφέρεται στην έκθεση τηςEFSAγια τα εμβόλια της ευλογιάς
-Από τον έλεγχο της βιβλιογραφίας, τα ζωντανά εξασθενημένα και τα συνδυαστικά/διδύναμα εμβόλια επιδεικνύουν την υψηλότερη και πιο συνεπή προστασία στα αιγοπρόβατα, με αποτελεσματικότητα που συνήθως φτάνει το 80- 100%, ενώ τα αδρανοποιημένα εμβόλια μπορούν επίσης να επιτύχουν πλήρη προστασία όταν χορηγούνται σε υψηλές δόσεις ή/και μετά από αναμνηστική δόση.
-Θα μπορούσαν να διεξαχθούν προκαταρκτικές δοκιμές εμβολιασμού για να αποδειχθεί η καταλληλότητά τους στο τοπικό πλαίσιο.Τα αδρανοποιημένα εμβόλια μπορεί να προσφέρουν βελτιωμένη ασφάλεια, αλλά δεν είναι εμπορικά διαθέσιμα και έχουν τον πρακτικό περιορισμό της πρόκλησης βραχυπρόθεσμης ανοσίας, εξ ου και η ανάγκη συχνών αναμνηστικών δόσεων.
-Στα πειράματα που διεξήγαγε το EURL (Ευρωπαϊκό Εργαστήριο Αναφοράς) για τους ιούς Capripox, και τα τρία στελέχη εμβολίου κατά της ευλογιάς των προβάτων που δοκιμάστηκαν (RM-65, Ρουμανία, Bakirköy) απέτρεψαν αποτελεσματικά (100%) τη θνησιμότητα, μείωσαν σημαντικά τη νοσηρότητα (79-100%) και μείωσαν σημαντικά τον πολλαπλασιασμό και την αποβολή του ιού, με τα εμβολιασμένα πρόβατα να παρουσιάζουν δραματικά χαμηλότερη ιαιμία και ρινικά ιικά φορτία σε σύγκριση με τους μη εμβολιασμένους μάρτυρες.
-Τα προφίλ ασφάλειας και αποτελεσματικότητας διαφέρουν μεταξύ των εμβολίων: Τα εμβόλια που βασίζονται στο στέλεχος RM-65 και της Ρουμανίας προστατεύουν πλήρως από τη νοσηρότητα, αλλά μπορεί να προκαλέσουν πυρετό ή αλλοιώσεις μετά τον εμβολιασμό, ενώ τα εμβόλια που βασίζονται στο στέλεχος Bakirköy προσφέρουν ισχυρή προστασία με λιγότερες και ηπιότερες παρενέργειες, καθιστώντας τα την ασφαλέστερη επιλογή συνολικά.
-Ο κίνδυνος μετάδοσης του ιού του εμβολίου είναι ελάχιστος και, δεδομένης της ισχυρής προστατευτικής τους απόδοσης, αυτά τα εμβόλια αποτελούν αξιόπιστα εργαλεία για τον έλεγχο της ευλογιάς των προβάτων σε συνθήκες αγρού.
