Η Ιαπωνική Διαστημική Υπηρεσία (JAXA) ετοιμάζεται να εκτοξεύσει στις 19 Οκτωβρίου 2026 την αποστολή MMX (Martian Moons eXploration), με στόχο να φέρει στη Γη το πρώτο δείγμα εδάφους από τον Φόβο, τον μεγαλύτερο από τους δύο φυσικούς δορυφόρους του Άρη. Η εκτόξευση θα γίνει με πύραυλο H3 από το Διαστημικό Κέντρο Tanegashima, στις 04:41 ώρα Ιαπωνίας στις 20 Οκτωβρίου (21:41 ώρα Ελλάδας στις 19 Οκτωβρίου), με το παράθυρο εκτόξευσης να παραμένει ανοιχτό έως τις 7 Νοεμβρίου.
Τι θα κάνει η αποστολή MMX
Το διαστημόπλοιο αποτελείται από μια ενότητα πρόωσης και ενότητες εξερεύνησης και επιστροφής, και φέρει συνολικά 11 επιστημονικά όργανα: επτά στο κύριο σκάφος και τέσσερα στο γαλλο-γερμανικό ρόβερ Idefix, βάρους 25 κιλών. Μετά από ταξίδι περίπου ενός έτους, η MMX αναμένεται να εισέλθει σε τροχιά γύρω από τον Άρη τον Αύγουστο του 2027 και στη συνέχεια σε τροχιά γύρω από τον Φόβο, όπου θα χαρτογραφήσει τόσο αυτόν όσο και τον μικρότερο δορυφόρο, τον Δείμο.
Το ρόβερ Idefix, που πήρε το όνομά του από τον σκύλο του Αστερίξ, θα αποβιβαστεί στην επιφάνεια του Φόβου στις αρχές του 2029 για να μελετήσει τη σύσταση και την υφή του εδάφους, βοηθώντας παράλληλα στην επιλογή σημείου προσεδάφισης για το κύριο σκάφος. Το 2030, η MMX θα «σπειρωθεί» προς την επιφάνεια του Φόβου και θα συλλέξει περίπου 10 γραμμάρια υλικού.
Γιατί ενδιαφέρει η καταγωγή του Φόβου
Η JAXA περιγράφει την προέλευση των δύο δορυφόρων του Άρη ως «ένα ιδιαίτερα αμφιλεγόμενο θέμα στην επιστήμη του ηλιακού συστήματος». Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν αν ο Φόβος και ο Δείμος είναι αστεροειδείς που παγιδεύτηκαν από τη βαρύτητα του Άρη ή συντρίμμια από μια γιγάντια κρούση στον πλανήτη στο μακρινό παρελθόν. Η ανάλυση δείγματος στη Γη θεωρείται ο μόνος τρόπος να δοθεί οριστική απάντηση, κάτι που δεν μπόρεσε να επιτύχει καμία προηγούμενη αποστολή.
Η MMX δεν είναι η πρώτη προσπάθεια: η σοβιετική Phobos-Grunt κατέρρευσε λίγο μετά την εκτόξευσή της το 2011, ενώ δύο σοβιετικές αποστολές το 1988 δεν πέτυχαν τους στόχους τους. Αντίθετα, η Ιαπωνία έχει ήδη αποδεδειγμένη εμπειρία σε επιστροφή δειγμάτων, έχοντας φέρει υλικό από τον αστεροειδή Itokawa με τη Hayabusa το 2010 και από τον Ryugu με τη Hayabusa2 το 2020.
Μια διεθνής αποστολή με επιστροφή το 2031
Η αποστολή έχει ηγεσία από την JAXA, με τη συμμετοχή της NASA, της ESA, της γαλλικής CNES και της γερμανικής DLR. Ο επιστημονικός υπεύθυνος της ESA, Elliot Sefton-Nash, περιγράφει τα δεδομένα και τα δείγματα που θα επιστρέψουν ως «ένα παράθυρο για τη μελέτη της εξέλιξης του Άρη και του ηλιακού συστήματος». Το ευρωπαϊκό τροχιακό Mars Express αναμένεται να υποστηρίξει τις παρατηρήσεις της MMX, ενώ το επερχόμενο ρόβερ ExoMars Rosalind Franklin θα συμπληρώσει την εικόνα δειγματίζοντας το υπέδαφος του ίδιου του Άρη.
Το σκάφος επιστροφής αναμένεται να εγκαταλείψει την τροχιά του Άρη με τα δείγματα το 2030 και να φτάσει στη Γη έναν χρόνο αργότερα, το 2031, με προσθαλάσσωση στην Αυστραλία πριν η κάψουλα μεταφερθεί στην Ιαπωνία για ανάλυση. Για σύγκριση, το αντίστοιχο πρόγραμμα επιστροφής δειγμάτων της NASA από τον Άρη, που θα έφερνε δείγματα της Perseverance, έχει κριθεί υπερβολικά ακριβό και το χρονοδιάγραμμά του παραμένει ασαφές.
Η οπτική του Pulse of Greece
Η MMX ξεχωρίζει γιατί δεν είναι ακόμη μια αποστολή που κοιτάζει τον Άρη από τροχιά ή επιφάνεια, αλλά μια προσπάθεια να απαντηθεί ένα ερώτημα που παραμένει ανοιχτό εδώ και δεκαετίες: από πού προήλθαν οι δύο μικροί δορυφόροι του πλανέτη. Με πέντε διαστημικούς οργανισμούς να συμμετέχουν και μια διαδρομή πέντε ετών μέχρι το δείγμα να φτάσει σε εργαστήριο στη Γη, η εκτόξευση της 19ης Οκτωβρίου είναι μόλις το πρώτο βήμα μιας πολύ μακρύτερης ιστορίας.
